Friday, July 27, 2012

Mga Arketayp o Arketipong Simbolo

Mga Arketayp/ Arketipong Simbolo - Ang mga arketayp ay kadalasang kinakatawan sa sining at panitikan bilang mga simbolo.

Ang ilang karaniwang arketayp ay ang mga sumusunod:   
1. Tubig  - Kumakatawan sa ilang ideya tulad ng: kahiwagaan ng paglalang; pagsilang – kamatayan – muling pagkabuhay; paglilinis at/o pagliligtas; pagkamabunga at paglago.
a.       Ang Dagat- ang Ina ng Buhay; kahiwagaan ispiritwal at kawalang-hanggan; kamatayan at pagkabuhay; panghabambuhay; ang kawalang-malay.
b.      Mga Ilog - kamatayan at pagkabuhay muli; pagbibinyag; ang pagdaloy ng panahon; transisyon ng siklo ng buhay; paglalang ng mga diyus-diyusan.
2. Ang Araw (Ang Apoy at Kalangitan ay lubhang magkaugnay) - Ang araw ay kumakatawan sa enerhiyang malikhain; batas ng kalikasan; kamalayan (pag-iisip,  kaliwanagan ng isip, karunungan, pananaw ispiritwal); prinsipyo ng ama; paglipas ng panahon at buhay
a.       Pagsikat ng araw- pagsilang, paglalang at kaliwanagan ng isip
b.      Paglubog ng araw-kamatayan
3. Mga Kulay
a.       Itim - kadiliman, kaguluhan, misteryo, ang hindi kilala, kamatayan, kawalang-malay, kalungkutan
b.      Pula- dugo, sakripisyo, karahasan, silakbo, kawalang-kaayusan, kagandahan
c.       Lunti- pag-usbong, mga pandama, pag-asa, kalikasan
d.      Asul - kapanatagan, ang dagat, tubig, kapayapaan, lamig
e.      Lila- pagiging maharlika
f.        Dilaw-liwanag, ang araw, pag-asa
g.       Puti- kabutihan, kapayapaan, ispiritwalidad
4. Bilog - Ang bilog ay nangangahulugan ng kabuuan; pagkakaisa, kawalang hanggan ng Diyos, buhay sa primitibong anyo, pagsasanib ng kamalayan at kawalang-malay. Ang bilog ay ang hugis na iniuugnay sa mga babae.
5. Arketipong Babae
a.       Ang Dakilang Ina, Ang Mabuting Ina, or Inang Daigdig-nagpapakahulugan ng pagsilang, proteksyon, pagkamagiliw, pagkamabunga, pag-unlad, kasaganahan, kawalang-malay
b.      Ang Masamang Ina- ang mangkukulan, ang  manggagaway, ang sirena; iniuugnay sa takot, panganib, kamatayan, kapangyarihan sa kasamaan.
c.       Ang Soul Mate -isang prinsesa o magandang dalaga, ang musa at kagalakang ispiritwal
d.      Ang Manunukso -  isang kaaakit-akit na babaeng hahadlang sa bayani, pang-abala, paggambala, kapangyarihan ng kasamaan
6. Ang Hangin at Hininga - inspirasyon, paglilihi, kaluluwa o ispirito.
7. Sasakyan - ang paglalakbay ng tao sa kalawakan at panahon  

8. Hardin - paraiso, Eden, pagiging inosente, kagandahang likas, pagkamabunga.


  1. Disyerto - kawalang ispiritwalidad, kamatayan, kawalang-pag-asa

Archetypal Motifs: Padron ng Simbolo
  1. Paglalalang
  2. Kawalang - Kamatayan
  3. Arketipong Bayani
  4. Mga Panahon / Siklo ng Buhay
1. Ang Paglalalang - Ang pinakapangunahin sa mga arketipong padron. Halos lahat ng mitolohiya ay may nasusulat tungkol sa paglalang ng kalawakan, kalikasan at tao na nilikha ng mga sobrenatural na mga Manlilikha. Halimbawa: Mitolohiya ng Lumang Babilonya – Marduk o Kasaysayan ng Paglalalang mula sa Genesis.
2. Kawalang-Kamatayan - May dalawang porma ng pagsasalaysay.
    1. Pagtakas sa panahon : ang pagbabalik sa Paraiso (estado ng panghabambuhay na kapayapaan na tinamasa bago pa nagkasala at sumama ang tao)
    2. Hindi Matapus-tapos na Kamatayan at muling pagkabuhay; natatamo ng tao ang imortalidad sa pagharap sa malawak at mahiwagang ritmo ng Kalikasan, tulad ng siklo ng mga panahon.
3. Ang Arketipong Bayani
    1. Ang Paghahanap (Quest) – ang bayani (tagapagligtas) ay magsasagawa ng mahabang paglalakbay kung saan kailangang makagawa siya ng mga kahanga-hanging bagay tulad ng pakikilaban sa mga halimaw, pagsagot sa mga mahihirap na bugtong, pagtatagumpay sa mahihirap na pagsubok upang iligtas ang isang kahariaan at mapakasalan ang prinsesa.
    2. Inisasyon – ang bayani ay sasailalim sa mahihirap na pagsubog upang mula sa umunlad ang kahiyang pag-iisip at  pag-uugali. Ito ay may tatlong antas: pagkakahiwalay, Pagbabago-anyo, at Pagbabalik – tulad ng pagkamatay at muling pagkabuhay
    3. The Sacrificial Scapegoat (Ang Handog na Kordero):  ang bayani ay kinakailang mamatay upang mapangalagaan ang kabutihan ng tribo o bayan.  Kinakailangan niyang matamo ang pagliligtas ng kasalanan ng mga tao upang mabalik sila sa buhay na masagana.
4. Mga Panahon (Siklo ng Buhay)
    1. Ang Bukang-Liwayway, Tagsibol, at Panahon ng Pagsilang
    2. Ang Tugatog, Tag-araw, at Panahon ng Kasal o Pagtatagumpay
    3. Ang Takipsilim, Taglagas, at Panahon ng Kamatayan
    4. Ang Kadiliman, Taglamig, at Panahon ng Pagkalusaw (dissolution)

Mga Siklo ng Buhay

  1. Ang Bukang-Liwayway, Tagsibol, at Panahon ng Pagsilang
*      Ang mito ng ang kapanganakan ng bayani, ng malay-tao at muling pagkabuhay, ng paglikha at ng pagkatalo ng kampon ng kadiliman, taglamig, at kamatayan. Mga pantulong na tauhan kasama ang ina at ama.

  1. Ang Tugatog, Tag-araw, at Panahon ng Kasal o Pagtatagumpay
*      Ang mito ng ikalawang kasal, ng pagpasok sa paraiso. Mga pantulong na tauhan kasama ang mga kaibigan at ang kasintahan. Ito ang arketipong padron na konektado sa ang katatawanan, pastoral, at ang maligayang buhay.

  1. Ang Takipsilim, Taglagas, at Panahon ng Kamatayan
*      Ang mito ng pagkahulog (sa kasalanan) o kasawian, ng namamatay na Diyos, ng marahas na kamatayan at mga sakripisyo, at ang paghihiwalay ng mga bayani. Kasama ang mga pantulong na tauhan tulad ng traydor at ang sirena. Ito ang arketipong pardon ng trahedya at tulang malungkot (elehiya).

  1. Ang Kadiliman, Taglamig, at Panahon ng Pagkalusaw (dissolution)
*      Ang mito ng Pagtatagumpay, ng mga mito ng kapangyarihan, ng baha at ang pagbabalik ng ganap na kaguluhan, at ng ang pagkagapi ng bayani. Ang pantulong na tauhang kasama ay dambuhala at ang bruha. Ang arketipong pardon na ito ay nauugnay sa pang-uuyam (satire).

MGA TIP SA PAGSULAT NG MAIKLING KWENTO





1.   Mga Mungkahi Upang Madaling Makapagsulat ng Kwento
Hinihingi na ng guro ang iyong proyektong kwento? Wala ka pang naisusulat. Wag kang magmukmok. Heto ang ilang punto upang makabuo ka ng sariling kwento.

Tandaan: Huwag kang mangongopya ng kwento ng iba, maaari kang humiram ng ideya subalit hindi ng buong obra.


a.    Sino ang iyong pangunahing tauhan (protagonista)? Ano ang gusto niyang gawin?
b.   Ano ang mga gagawin niyang pagkilos upang matupad ang kanyang nais na mangyari?
c.    Ano ang mga hindi inaasahang pangyayari – kaugnay sa ikinilos protagonist – ang magpapaigting sa damdamin ng kwento?
d.   Anu-anong mga detalye sa tagpuan, usapan at umiiral na damdamin ang makatutulong upang mabuo mo ang iyong kwento?
e.    Anong desisyon ang gagawin ng iyong tauhan sa kasukdulan ng kwento? (Nararapat lamang na makatarungan ang desisyong ito at hindi inaasahan ng mga mambabasa.)Ipakita ito sa mahusay na paggamit ng mga salita upang gisingin ang damdamin ng mga bumabasa.

Nahihirapan ka pa bang bumuo ng iyong kwento? Heto ang ilan pang makatutulong upang magkaroon ka ng ideya.
·         Tumingin ka sa iyong paligid o dumungaw ka sa bintana. May kwentong mabubuo mula sa iyong mga makikita. Bawat isang sandali ang may nabubuong isang himala.
·         Palagi kang magdala ng notbuk o iba pang susulatan. Ditto ay mailalagay mo ang mga narinig mong usapan, magagandang mga panananalita, imahen, ideya at interpretasyon ng mundo sa paligid mo.
·         Regular kang magsulat. Umupo ka at bumuo ng mga pangungusap sa loob ng ilang oras araw-araw.
·         Mangalap o mangolekta ng mga kwento mula sa mga taong nakikilala mo. Kalapin ang mga kwentong kahanga-hanga, kaakiba, at mga hindi gaanong maintindihan upang magkaroon ka ng ideya sa iyong susulatin sa hinaharap.
·         Magbasa nang magbasa. Pumili ng isang kilalang manunulat at sikaping maunawaan ang estilo niya sa pagsusulat. Maaari ka niyang bigyan ng inspirasyon sa paraan ng iyong pagsulat.


2.   Gawing kawili-wili ang mga unang pangungusap ng iyong kwento.
a.    Aksyon agad. Iyan ang nararapat na mabasa sa unang pagtingin pa lamang sa iyong kwento. Ipahiwatig na agad ang magiging tunggalian, o mga hindi inaasahan, o kakaiba sa unang mga pangungusap pa lamang.

3.   Linangin at paunlarin ang Karakterisasyon
a.    Idebelop ang isang buhay, humihinga, at natatanging tauhan. Ipakila silang mabuti sa iyong kwento sa pamamagitan ng pagbibigay ng mahahalagang detalye tungkol sa kanila.
b.   Ano ang hitsura ng iyong tauhan? Bigyan ng mahahalagang impormasyon tungkol sa pisikal na anyo ng iyong tauhan ang mga mambabasa.
c.    Paano kumilos ang iyong tauhan? Huwag lamang gumamit ng payak na katagang tamad. Ipakita ito sa mga kilos at gawi ng tauhan.

Halimbawa: Narinig na ni Rosa ang sigaw ng ina para gumising na siya subalit mahigpit pa rin ang pagyakap niya sa kanyang unan.Kanina pa siya gising subalit ayaw niyang bumangon dahil tiyak na uutusan na naman siya na bumili sa tindahan.

d.   Paano magsalita ang iyong tauhan? Ipakita ang paglinang ng tauhan bilang isang tunay na tao at iaayon ang mga panalita niya sa antas niya sa lipunan, sa kanyang ugali at katangian.
e.    Paano mag-isip ang tauhan mo? Ilarawan ang mga proseso ng pag-iisip ng iyong tauhan, ang kanyang mga takot, pangamba, alaala at adhikain sa buhay.

4.   Sumulat ng Makabuluhang Usapan/Dayalogo
a.    Bigyan ng sariling talata ang bawat nagsasalita. Maaari ring isulat dito ang ginagawa ng tauhan habang nagsasalita?
Halimbawa:
“Saan ka pupunta?” usisa ni Restor habang minamasdan niya ang pagbabalot ng damit ni Teresa.
Hindi lumingon si Teresa. Alam niyang masasaktan lamang si Restor. Subalit hindi niya mapigilang ibulalas ang halos puputok na niyang puso. “Sa mga nanay. Huwag mo akong subuking susundan.”

b.   Huwag nang ipaliwanag pa ang ilang detalye upang sa gayon ay mahamon mo ang mga mambabasa na makapagbigay ng sariling hinuha tungkol sa kwento.

5.   Pumili ng angkop na paningin o pananaw.
Gagamit ka ba ng unang panauhan o ikatlong panauhan? Sino ang magkukwento – ang pangunahing tauhan ba o ang katulong na tauhan? Mababasa ba ng nagsasalaysay ang isip at damdamin ng lahat ng tauhan o ng isang tauhan lamang?


6.   Gumamit ng angkop na tagpuan at konteksto.
Subukin mong pumikit at isipin ang tauhang kumikilos sa napili mong tagpuan. Ang pagguguni-guni o imahinasyon ay makatutulong upang matamo ang ninanais na balanse ng tagpuan at tauhan. Maglagay ng mga malilinaw na detalye tungkol sa tagpuan. Gamitin ang mga pandama o senses (pang-amoy, paningin, pandinig, panlasa, pandamdam)upang tumulong na ipinta ang tagpuan at konteksto ng iyong kwento.

7.   Isaaayos ang banghay o mga pangyayari sa kwento.
Piliin ang mga eksenang tiyak na magiging kapana-panabik sa mga mambabasa. Kung nahihirapan pa rin subukan ang “brainstorming” tulad nito.

            Halimbawa: Ikaw ay isang payak na maybahay at bigla na lamang umuwi ang iyong asawa at sinabing hindi ka niya mahal at iiwan ka na niya. Ano ang maaaring mangyari sa iyo batay sa sitwasyong ito?
·         Magiging abala ka na lamang sa iyong gawaing-bahay.
·         Magmumukmok ka kasama ng mga anak mo.
·         Gugustuhin ng mga anak mong tumira sa piling ng kanilang ama dahil sa pakikitungo mo sa kanila.
·         Uuwi ka ng probinsya.
·         Hahanap ka ng trabaho.
·         Ibebenta mo ang inyong bahay at iba pang ari-arian.
·         Hahanap ka ng bagong nobyo.
·         Babalik ang asawa mong nagsisisi sa pag-iwan sa iyo.
·         Hindi mo siya tatanggapin o kaya’y tatanggapin mo siya.
·         Titira ka sa iyong mga magulang.
·         Magpapakamatay ka. Magpapakamatay ang iyong asawa

Piliin lamang ang mga detalyeng makatutulong upang mabuo mo ang iyong kwento at makapagbigay ka ng kakintalan sa iyong mambabasa.

8.   Lumikha ng tunggalian at tensyon
a.    Hiwaga. Ipaliwanag lamang ang ilang bagay upang matukso ang mga mambabasang basahin ang iyong kwento. Huwag ilalagay lahat ng mga detalye.
b.   Pagpili. Ibigay ang mabuti at masamang maaaring mangyari sa tauhan.
c.    Papahirap na mga pagsubok. Kakaharapin ng tauhan ang serye ng mga pagsubok na dapat niyang mapagtagumpayan upang matupad niya ang kanyang layunin.


d.   Sanhi at Bunga. Ang mga tauhang nagkamali ay dapat maparusahan at bigyan ng karampatang biyaya ang mabubuting kalooban.
e.    Sorpresa. Magbigay ng sapat na kahirapan sa akda upang hindi agad malaman ng mambabasa ang kahihinatnan ng kwento.
f.     Pakikipagsimpatya. Hayaang makakuha ng simpatya ang tauhan sa mga mambabasa na para bang sila ang nasa sitwasyong kinahantungan ng tauhan.
g.    Kaliwanagan ng isip o Inspirasyon. Hayaang makakuha ng kaliwanagan o inspirasyon ang mambabasa buhat sa nabuo mong kwento.
h.   Unibersalidad. Maglahad ng isang pakikipagtunggali na kasisiyahan ng mambabasa kahit na nga ang pakikipagtunggali sa sa isang natatanging pook o panahon.
i.     Kahalagahan. Kumbinsihin ang mamababasa na lubhang mahalaga at malaki ang mawawala sa tauhan kapag hindi niya napagtagumpayan ang pakikpagtunggali sa kwento.

9.   Linangin ang  Krisis o Kasukdulan
Sikaping ang kasukdulan ay magaganap sa tamang sandali. Kapag napakaaga, aasa pa ang mga mambabasa na may kasunod ito; kapag naman napakatagal ay kababagutan na ito ng mga mambabasa.

10. Humanap ng Kalutasan sa Suliranin
Ang paglutas ng suliranin ay maaaring
·         Bukas. Ang mambabasa ang makakatagpo ng kahulugan.
·         Sarado. Nalutas ang suliranin sa katapusan.
·         Balik lamang sa simula. Katulad ng naunang sitwasyon o imahen.
·         Monologo. Magbibigay ng komento ang tauhan.
·         Dayalogo. Mag-uusap ang mga tauhan.
·         Literal na imahen o larawang diwa – tagpuan o aspeto ng tagpuan na magiging kalutasan o katapusan ng banghay.
·         Simbolikong imahen. Detalyeng kumakatawan sa kahulugan lampas bas a kahulugang literal.




HALAW SA: 10 TIPS FOR CREATIVE WRITERS

Thursday, July 26, 2012

Simbolismo at Alegorya




Ano ang sagisag o simbolo?
Ang simbolo ay isang ordinayong bagay, pangyayari, tao o hayop na may nakakabit na natatanging kahulugan.

Saan nagmula ang mga simbolo?
a.    Mga karaniwang simbolo – ay mga namana o ipinamana sa atin mula  pa sa iba’t ibang salin-lahi. Kilalang-kilala o madaling tandaan ang mga simbolong ito at kadalasang natatagpuan sa sining o literatura. Halimbawa: pusang itim (malas), kalapati (kapayapaan), puso (pag-ibig), atb.
b.   Mga Simbolong Nilikha – ang mga ito ay nilikhang tauhan, bagay o pangyayari ng mga manunulat upang maipahayag ang kanilang ideya. Kapag naging kilala na ang mga ito ay nagiging karaniwang simbolo na rin. Halimbawa – Maria Clara (mahinhing Pilipina), Sisa (baliw)

Saan natin nakuha ang mga simbolo?

Mga Simbolo sa Panitikan - gumagamit ng simbolo ang manunulat upang
         magpahayag ng kahulugang hindi kayang ipahayag ng literal na pagpapakahulugan,
         makuhang ganap ang emosyon at imahinasyon ng mga mambabasa, at
         mapayaman at madaling matandaan ang kanilang kwento

Alegorya

Alegorya —isang kwento kung saan ang mga tauhan, tagpuan at kilos ay nagpapakahulugan ng higit pa sa literal nitong kahulugan. Ito ay maaaring magpahayag ng ideyang abstract, mabubuting kaugalian, at tauhan o pangyayaring makasaysayan

Ang alegorya ay dapat basahin sa dalawang pamamamaraan: literal at simboliko o masagisag. Ang alegorya ay nilikha upang magturo ng mabuting asal o magbigay komento tungkol sa kabutihan o kasamaan

Ang mga tauhan, tagpuan, pangyayari atb. sa isang alegorya at may mahalagang sinasagisag. Narito ang ilang mahahalagang impormasyon buhat sa Banal na Aklat.

Tauhan
         Ligaw na tupa – napahamak o napariwarang tao
         Alibughang anak – anak na nagbigay ng hinanakit sa magulang

Tagpuan
  • Golgota – kadalasang sumasagisag sa paghihirap o kamatayan
  • Bundok – pakikipagtagpo sa Diyos (Sampung Utos)
  • Disyerto – pagkauhaw sa Diyos, tukso (Ang Pagtukso kay Jesus ni Satanas

Bagay
  • Krus – pasyon at pagkamatay ni Jesus
  • Prutas – tukso o panlilinlang (kay Eba)

Pangyayari
  • Kasalan – isang paanyaya sa kaharian ng Diyos

LEKTYUR O PANAYAM SA SINING NG MAIKLING KWENTO



1.   Tauhan - Isang taong likha ng imahinasyon na gumagalaw o gumaganap sa kwento. Sila ay may mga motibasyon o sapat na dahilan upang kumilos ayon sa dapat nilang gampanan.


2.    Mga Uri ng Tauhan
  1. Tauhang Lapad  (Flat) - Ang tauhang lapad ay walang pagbabago. Stereotype o karaniwan ang kanyang karakter.
  2. Tauhang  Bilog (Round) - Ang tauhang bilog ay may kalaliman ang pag-iisip na ipinahihiwatig ng kilos o pagsasalita niya. May iba’t iba siyang mga katangian na mahirap makilala. Kailangang tuklasin di tulad ng lapad na tauhan na may katangiang litaw na litaw.Tauhang Static (Hindi Nagbabago) - Napananatili nila ang kanilang katangian sa kabuuan ng kwento.
  3. Tauhang Dynamic (Nagbabago) - Tauhang nagbabago, naliliwanagan, umuusbong o nasisira.
3.    Uri ng Pagsasatauhan
a.    Pisikal na kilos o anyo
b.    Pag-iisip at paniniwala
c.    Asal at reaksyon sa sitwasyon
d.    Pananalita at komentaryo
e.    Impresyon sa kanya ng ibang tauhan
f.     Larawang-diwa at mga simbolo


4.    Paglalarawan ng Tagpuan
a.    Lugar – heograpikal na lokasyon
b.    Oras – makasaysayang panahon, oras, araw, taon atb.
c.    Kondisyon ng panahon
d.    Panlipunang kondisyon
e.    Mood o atmospera


5.    Uri ng Tunggalian
a.    Tao laban sa tao
b.    Tao laban sa kalikasan (o teknolohiya)
c.    Tao laban sa sarili
d.    Tao laban sa lipunan
e.    Tao laban sa pwersang sobrenatural

6.    Ang Usapan sa Kuwento
Ang mga sumusunod ay mga katangian ng isang mabuting usapan:
·         pagiging natural
·         angkop ang tauhang nagsasalita
·         angkop na pangyayari
·         pagkakaroon ng kaugnayan sa galaw ng kuwento

       
7.    PANANAW -[1] Sino ang nagsasalaysay sa maikling kwento?
a.    Unang panauhan “Ako” - Ang tagapagsalaysay ay tauhan sa kwento kaya ang mga mambabasa ay makikita ang mga pangyayari at bagay-bagay sa kanyang pananaw.
b.    Ikatlong panauhan “Siya/Sila” - Ang tagapagsalaysay ay limitado lamang ang paglalalhad sa kanyang nakikita. Hindi niya mababasa ang iniisip ng tauhan gayundin ang damdaming taglay nito. Maaari itong “limited” o “objective”
c.    Mala-Diyos (OMNISCIENT) - Ito ay gumagamit din ng ikatlong panauhan subalit hinidi lamang limitado ang kanyang pagsasalaysay sa nakikitang panlabas na kilos ng tauhan. Nababasa niya ang isipan at natutukoy and damdamin ng mga ito.

8. Paningin[2] – pananaw na pinagdaraanan ng mga pangyayari sa isang kwento. Nakikilala rito ang mga sumusunod:
a.    paglikha ng nagsasalaysay
b.    ang lugar at panahong sumasaklaw sa pagsasalaysay
c.    ang taong pinagsasalaysayan nito.
d.    ang relasyon ng pagsasalyasay at ang pangyayaring isinasalaysay
e.    kung gaano ang nalalaman ng nagsasalaysay.

8.    Mga Uri ng Paningin:
·         Unang Panauhan
o   Paninging panarili
·         Ikatlong Panauhan
o   Tinakdaang Paningin
o   Obhektibong Paningin
o   Lagumang Paningin


  1. PANINGIN SA UNANG PANAUHAN – ang may-akda ay sumasanib sa isa sa mga tauhan na siyang nagsasalaysay ng kwento sa pamamagitan  ng unang panauhang “ako”
    • PANINGING PANARILI – isang paraan ng pagsulat na sa pamamagitan ng daloy ng kamalayan o “stream of consciousness”. Sumusulong ang kwento sa pamamagitan ng paglalahad ng may-akda na ang isipan at damdamin ay naaayon sa damdamin at kaisipan ng isang tauhan lamang. Isinasalaysay ang kwento sa pamamagitan ng unang panahunan (first person). Gayunman hindi ginagamit ang panghalip na “ako”.

  1. PANINGIN SA PANGATLONG PANAUHAN – ang nagkukwento ay gumagamit ng pangatlong panauhan na malayang nagsasalaysay ng mga pangyayari sa kwento. Ang nagsasalaysay ay maaaring pumasok sa isipan at damdamin ng mga tauhan at sabihin sa bumabasa kung ano ang kanilang iniisip o nadarama. Nabibigyan din ng puna at pakahulugan ang kilos ng mga tauhan. Nasasabi ng nagsasalaysay ang lahat ng gusto niyang sabihin o itago ang nais niyang itago.
    • TINAKDAANG OBHETIBONG PANINGIN – ang pananaw ay limitado sa isa lamang tauhan sa kwento. Maaaring ang pangunahing tauhan o di kaya’y alinman sa mga katulong na tauhan sa kwento ang tagapagsalaysay. (Limited Omniscient)
    • OBHETIBONG PANINGIN O PANINGING PALAYON – ang tagapagsalaysay ay nagsisilbing kamera o malayang nakalilibot habang itinatala nito ang bawat nakikita at naririnig. Ang tagapagsalaysay ay hindi nakakapasok sa isipan ng tauhan at hindi rin nakapagbibigay-puna o paliwanag. Tumatayong       tagapanood lamang siya ng mga pangyayari sa kwento. Nakikita niya ang  ginagawa ng mga tauhan, naririnig ang sinasabi nila , ngunit hindi niya tuwirang masasabi ang kanilang iniisip o nadarama. (Objective Omniscient)
    • PANINGING LAGUMAN – magkasamang paggamit ng paninging panarili at palayon sa kwento. Sa pamamagitan ng paningin na ito malawak ang kalayaan ng awtor sa pagsasalaysay, bagaman hindi rin siya dapat pumasok sa katauhan ng isang tauhan maliban sa pangunahing tauhan (Omniscient )

9.    Iba Pang Teknik o Pamamaraang Maaring Gamitin sa Pagbuo ng Kwento
  1. Pagbibigay-Pahiwatig - Ang pagbibigay ng pahiwatig ay isang paraan upang ihanda ang mga mambabasa sa kung ano ang mag susunod na pangyayari sa kwento. Ang manunulat at maaring maging mahusay sa pagbibigay ng pahiwatig tulad ng mga paparating na bagyo na magmumungkahi ng panganib na darating. Maaari ring direktang sasabihin ng tauhan ang tungkol sa kabutihan ng kamatayan kaysa mawalay sa isa’t isa. Minsan ang may-akda ay gumagamit ng huwad na mga pahiwatig upang iligaw ang mambabasa. Tinatawag itong "red herrings," sa Ingles at madalas itong ginagamit sa pagsulat ng misteryo.

·         Layunin ng Pagbibigay-Pahiwatig
o   Maragdagan ang  dramatikong pag-igting ng kwento sa pamamagitan ng pagbuo ng pag-asa tungkol sa mangyayari sa kwento.
o   Lumilikha ng kapanabikan upang ihatid ang impormasyon na tutulong sa mga mambabasa na maunawaan kung ano susunod na mangyayari.
·         Pamamaraan ng Pagpapahiwatig : Maglagay ng mga pahiwatig, parehong mahiwaga at direkta sa teksto.
o   Bigyan ang mga mambabasa na direktang impormasyon sa pamamagitan ng pagsasabi ng isang nalalapit na kaganapan o nagpapaliwanag ng mga plano ng mga tauhan.
o   Ilagay ang mga pahiwatig sa unang ilang mga pangungusap ng isang kuwento o kabanata upang ipahiwatig ang mga tema na magiging mahalaga sa kwento.
o   Ilarawan ang reksyon ng tauhan sa mga bagay sa kanilang kapaligiran upang ipakitang magiging mahalaga ito sa takbo ng pangyayari.
o   Gamitin ang mga pagbabago sa panahon o kondisyon upang iparamdam kung mabuti o masamang kapalaran ang susunod na pangyayari.

  1. Pagbabalik-tanaw - Ang paglipat ng isang kuwento sa isang mas maagang kaganapan na pumipigil sa normal na daloy o pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari sa isang kuwento.
  2. Frame Story - Ito ay isang pampanitikang pamamaraan na minsan na nagsisilbi bilang isang bahagi o kasamahan ng isang kuwento sa loob ng isang kuwento. Kung minsan ay mayroon itong pambungad o panimulang pagsasalaysay upang ihanda ang mga mambabasa sa ikalawang kuwento. Dadalhin nito ang mambabasa ng unang kwento sa ibang mumunti o bagong kwentong napapaloob dito.
  3. Deus Ex Machina - Isang uri ng paglalahad ng banghay kung saan ang isang problemang tila wala nang kalutasan ay malulutas sa isang kamangha-mangha at hindi inaasahang pamamaraan tulad ng pagdating ng bagong tauhan, o bagong kaganapan, kakayahan o bagay.
  4. Daloy ng Kamalayan- Ito ay isang pamamaraan sa literatura kung saan Itinatala ang sari-saring saloobin at damdamin ng isang tauhan na walang malinaw o lohikal na argumento o  pagkakaayos ng pagsasalaysay. Ginagamit ito ng manunulat upang sumubok ipakita ang mga pwersang panlabas man o panloob na nakaiimpluwensya sa ugali ng isang tauhan sa isang kaganapan o pagkakataon.

MGA TIPS SA PAGSULAT NG MAIKLING KWENTO
  • Paglalarawang-Tauhan*[3]
Ang mga sumusunod ay mga karaniwang pamamaraang ginagamit ng mga manunulat sa paglalarawan ng tauhan:
    • paglalarawan ng isipang naghahari sa tauhan
    • paglalarawan ng paraan ng pagsasalita ng tauhan
    • paglalarawan ng mga bahagi ng kanyang katawan
    • tiyak na pagsusuri ng kanyang katauhan    
    • paglalarawan ng kapaligiran katulad ng tirahan ng tauhan o ng mga kasangkapang kanyang ginagamit     
    • paglalarawan ng kanyang mga kilos batay sa mga pangyayaring kanyang kinakaharap
    • paglalarawan ng mga sinasabi ng ibang mga tauhan tungkol sa isang tauhang tinitukoy sa kuwento
    • paglalarawan ng damdaming kanyang ginigising sa mga kasama niyang tauhan               
  • Masining na Pagsulat[4]
May tatlong paraan ang masining na pagsulat.
·         Huwag talampakin ang bagay na maaaring ipahiwatig lamang
·         Dapat na maging matimpi: Kailangan ay katimpian sa damdamin at katimpian sa pananalita.
·         Paggamit ng mga salita at pariralang nakatatawag-pansin 



[1] PLUMA IV – Phoenix Publishing House, Inc.
[2] Allan Ortiz “Handout sa Maikling Kwento at Pagsulat ng Maikling Kwento”
[3] Do
[4] do

Monday, December 12, 2011

Pagsusuri ng Nobelang Itinakda

GABAY PARA SA PAGSUSURI NG NOBELA
(Desaparecido at Bulaklak sa City Jail)

I.                   Introduksyon
A.    Maikling Talambuhay ng May-akda – Lualhati Bautista
B.     Mga Mahahalagang Pangyayari sa Lipunan sa Panahon ng Pagkakasulat ng Nobela
II.                Mahahalagang talasalitaang dapat maunawaan ng mambabasa
III.             Pagsusuri ng mahahalagang tauhan

Tauhan
Ang kanyang mga ginawa
Ang dahilan ng kanyang kilos o ginawa
Tauhan 1


Tauhan ...


IV.             Buod ng nobela (BAWAT KABANATA) – Subuking sagutin ang mga tanong na sino, saan, kailan, ano, bakit at paano. (minimum ng limang pangungusap)
V.                Pagsusuri ng Kabisaan ng Nobela sa Mambabasa
A.    Bisa sa Isip (Mga bagong kaalaman o konseptong natutuhan. Ilahad kung bakit mahalaga ang mga ito.)
B.     Bisa sa Damdamin(Mga damdaming napukaw sa iyo at epekto nito sa sarili mong pagkatao)
C.     Bisa sa Kaasalan (Mga pag-uugali at pagpapahalaga/balyus na sa tingin mo ay dapat na palakasin batay sa mga pangyayari sa nobela)
VI.             Pagususri ng Tema ng Nobela
Ang tema ng nobela ay _________________________________________________
Ang mga pagpapatunay o detalye kaugnay ng tema:
1.
2.
VII.          Pagsusuri sa Layunin ng May-akda
A.                Ano kaya ang layunin ng may-akda para sa kanyang sarili?
Mga Detalye ng Pagpapatunay
B.                 Ano kaya ang layunin ng may-akda para sa kanyang mambabasa?
Mga Detalye ng Pagpapatunay
C.                 Ano kaya ang layunin ng may-akda para sa lipunan at sa pangkalahatan?
Mga Detalye ng Pagpapatunay
VIII.       Paggamit ng mga Teoryang Pampanitikan – Suriin ang mga ginamit na teoryang pampanitikan. Piliin yaong ginamit at angkop lamang sa akda at lagyan ng nararapat na patunay buhat sa aklat.
1.      Humanismo                                                             
2.      Imahismo                                                                
3.      Realismo                                                                 
4.      Romantisismo.                                                        
5.      Eksistensyalismo                                                     
6.      Naturalismo                                                             
7.      Sosyolohikal / Kamalayang Panlipunan                  
8.      Feminismo                                                               
9.      Dekonstruksyon                                                      
10.  Simbolismo                                                             
IX.             Pansariling reaksyon
Bakit ito dapat basahin o hindi basahin? Ano ang mga natutuhan mo na gusto mong isagawa o isapuso? Ano ang naging bago mong pagtingin sa lipunan at pangkat na iyong ginagalawan?